Nhân dịp các bạn trong Công ty lên Việt Trì khánh thành biển quảng cáo 3 mặt đầu tiên, tôi có dịp quay trở lại thành phố công nghiệp hào hùng một thuở của Miền Bắc Xã hội Chủ nghĩa những năm đánh Mỹ ngày nào.
“Từ mọi miền quê về trên ngã ba sông này”… câu hát mở đầu một trong những bài hát mà tôi đặc biệt yêu thích. Ngã ba Bạch Hạc với cá tiến Anh Vũ nổi tiếng. Đến thờ Vua Hùng và câu nói của Bác Hồ động viên toàn quân, toàn dân đứng lên giữ nước ngày đầu đánh Pháp.
Việt Trì là một trong những thành phố công nghiệp hóa không thành công. Có thể do địa thế, do quy hoạch, do chúng ta chưa quen, chưa thạo với cơ chế thị trường. Nhưng dù thế nào đi chăng nữa, không ai có thể phủ nhận đó là một trong những thành phố vô tư và đáng yêu nhất của đất nước mình.
Việt Trì đứng lên, xây dựng, phấn đấu. Không ganh đua, không “đạt được bằng mọi giá”. Đã có lúc tôi nghĩ, vùng đất Phong Châu thời thượng cổ này không phù hợp cho công nghiệp và kinh tế. Và có thể vì thế, Việt Trì không phát triển được. Nó sẽ mãi mãi đáng yêu và vô tư thế thôi.
Lên Việt Trì. Lại “rừng cọ đồi chè đồng xanh ngào ngạt”, lại “sông Lô sóng ngàn Việt Bắc bãi dài ngô lau núi rừng âm u”… và bao nhiêu kỷ niệm cho những chuyến đi viết báo của tôi. Tôi nhớ chẳng thể nào quên câu hát về thành phố Ngã Ba Sông này. “Từ mọi miền quê về trên ngã ba sông này, xây nên thành phố trung du bao mến thương. Thành phố trẻ tuổi của người công nhân, vẫn đứng hiên ngang trong những ngày gian nan…”.
Biết bao chàng trai, cô gái từ khắp mọi miền đất nước ngày ấy theo tiếng gọi của công trường tề tựu về đây. Họ lao động hăng say không quản vất vả. Họ nên vợ nên chồng và chẳng còn ngày quay về quê mình nữa. Việt Trì đã trở thành quê hương thứ 2 của họ.
Tôi biết một cặp vợ chồng như thế. Anh chị quê Thái Bình. Lên Việt Trì ngày ấy theo phát động của Đoàn Thanh niên. Yêu nhau rồi nên vợ nên chồng. Ngày hẹn về lại quê đã chẳng về được nữa. Đành thất hẹn với cha mẹ già và em nhỏ. Giờ thì năm nào cũng dắt con cháu về chào họ mạc, làng xóm. Không thể để con cháu quên nơi quê hương bản quán của mình. Nhưng cũng không thể nào rời bỏ Việt Trì được nữa.
Ngày trở lại Việt Trì sau cả thời gian dài, bỗng thấy bâng khuâng đến nao lòng!
1. Thời trước đổi mới, làm cái gì cũng phải viết đơn xin. Thôi thì đủ các loại đơn xin. Nhiều cái thủ tục như vậy còn tồn tại đến tận bây giờ. Chẳng hạn, đơn xin nghỉ phép, đơn xin học cho con, đơn xin nâng lương, cấp tem phiếu vải… Làm việc ở trong một công ty, lỡ chẳng may có khuyết điểm gì, như bây giờ, sếp gọi ra xà-lù mấy câu là xong. Ngày trước, phải viết bản kiểm điểm, xin nhận hình thức kỷ luật, rồi đơn vị từ cấp tổ, phòng, ban… họp kiểm điểm nhau gầy cả người đi chứ chả chơi.
Trong hàng ngàn cái thủ tục xin xỏ như vậy, tự nhiên, quải ra mấy cái đơn xin rất là ngược đời.
Thông thường, ai cũng thích được nghỉ phép, nhưng cũng có nhiều trường hợp không nghỉ được. Có thể vị trí làm việc nhiều bổng lộc quá nên không muốn nghỉ, có thể vị trí đấy sếp không cho nghỉ được vì chưa có người thay, cũng có thể không cần nghỉ, vì nếu có nhu cầu nghỉ lặt vặt thì cứ cu-ti-nhê với sếp là xong thôi, không cần phải nghỉ vào ngày phép.
Phép năm và không nghỉ, cứ để dồn năm nọ qua năm kia, có khi cũng được vài tháng. Bỏ đi thì tiếc. Vậy là có ai đó nghĩ ra rằng, nếu mà được thanh toán thành tiền lương thì tốt quá. Lương ngày trước là lương bao cấp, cũng khá có giá trị. Nhưng muốn thanh toán thành tiền, phải qua nhiều cầu lắm. Qua đơn vị phòng xác nhận, lên phòng tổ chức xác nhận, qua công đoàn xác nhận, rồi mới qua giám đốc phê duyệt. Giám đốc duyệt xong, chuyển qua bên tài vụ mà chờ tính tiền. Mà muốn qua được cần ấy cái cầu, phải làm một cái đơn để có chỗ mà người ta ghi mấy chữ và ký vào.
Đơn ấy ghi là gì nhỉ? Mọi người thì phải viết đơn xin nghỉ phép. Nhưng mình đâu có nghỉ. Vì thế, phải viết đơn xin… không nghỉ phép.
2. Còn một chuyện khác, cũng là chuyện thật nghiêm túc. Các bệnh viện lúc ấy không phổ biến đồng phục cho cán bộ nhân viên như bây giờ. Thông thường, người ta có mấy cái áo blue, khám bệnh thì mặc vào. Không thì lại cởi ra, treo lên mắc áo để dùng chung. Ở một bệnh viện nọ, sếp ra chỉ thị tất cả nữ y tá, bác sĩ, y sĩ… đều phải mặc đồng phục váy áo đồng nhất, tránh tình trạng lôm côm như vừa kể ở trên.
Chủ trương ban ra phần lớn được mọi người tán đồng và ủng hộ. Ngặt nỗi, có chị sồn sồn vốn dĩ thân hình cũng có phần không được chuẩn lắm. Một vài chỗ hơi bị quá khổ. Tình trạng đấy mà mặc váy thì thật khó coi. Nhưng không mặc thì sếp phạt cho tơi bời hoa lá. Các chị bèn chạy lên gặp chủ tịch công đoàn kêu cứu. Sau một hồi nghe phân trần, chủ tịch phán: “Thôi, các mẹ, nói nhiều quá, về làm cho tôi một cái đơn, trình bày rõ lý do, kiến nghị vào đấy để tôi làm việc với sếp!”.
Sáng hôm sau, trên bàn làm việc của chủ tịch công đoàn có một tập đơn, tên là “Đơn xin… mặc quần!”
Căn hộ nhỏ của gia đình anh nằm ở một khu chung cư của dân lao động, vốn từng là nhà tập thể được phân cho cán bộ thuộc diện Thành phố quản lý. Từ lâu lắm rồi, có lẽ phải vài chục năm. Bố anh được phân căn hộ này. Cụ nhường lại cho anh là con trai cả ở. Căn hộ 2 phòng nhỏ, 1 khu phụ. Tất cả chưa đầy 30 m2. Từ lúc nhận nhà, anh đã nâng cấp, sửa chữa không nhớ là bao nhiêu lần nữa nhưng nói chung, chẳng khá hơn được là bao.
Anh có 2 cô con gái. Đứa lớncũng đã là cô gái, nhưng còn tồ tẹt lắm. Con em khá hơn, đanh đá, ghê gớm nhưng vẫn còn trẻ con. Vợ anh làm ca ở một công ty vận tải. Bản thân anh là chân chạy vật tư cho đơn vị, thời gian vắng nhà thường xuyên. Vì thế, với căn hộ nhỏ của gia đình, trong các lần sửa chữa, vấn đề an ninh bao giờ cũng được đặt lên hàng đầu.
Thoạt đầu, anh lắp một cánh cửa sắt to tổ bố ở ngoài cánh cửa gỗ. Cánh cửa sắt khóa trái từ phía trong nhà. An tâm tuyệt đối. Con gái ở nhà cũng chẳng sợ vì chỉ cần “tạch” một cái từ phía trong là coi như trộm chỉ có mà khóc. Nhưng rồi chẳng được bao lâu, vợ con anh kêu ời ời về cái sự bất tiện. Cánh cửa sắt thì nặng như cái cùm chết. Mỗi lần mở cửa là cả một sự khổ ải. Cứ thò tay vào trong rồi ra công mà ngoáy ngoáy cái lỗ khóa bé tí xíu, lắm lúc phát khóc mà không được.
CHUYỆN THỨ NHẤT Hai cô gái, vừa ôm eo nhau, vừa hí hí cười dưới sảnh của HanoiTowers hỏi thăm: - Anh cho em hỏi, cái công ty tuyển dụng người làm lễ tân ở đây tên là gì ấy nhỉ? - Ơ, làm sao mà anh biết được. Mà em đi dự tuyển lại không biết tên công ty người ta là gì thì tuyển cái gì chứ! Ở đây là khu văn phòng cho thuê, bao nhiêu công ty cơ mà. Một trong hai cô móc từ trong túi quần bò ra một mảnh giấy nhàu nhĩ rồi khoát tay: - Thấy rồi mày ơi! Thôi anh ạ! Em tìm thấy tên nó đây rồi! Bọn em lên văn phòng nó đây.
CHUYỆN THỨ HAI Tại phòng Giám đốc - Em được biết công ty tuyển vị trí lễ tân nên đến nộp hồ sơ vào làm việc? - Em học trường nào? Đã đi làm bao giờ chưa? - Chưa ạ! Ra trường là lấy chồng, có con ngay. Con em gần 1 tuổi rồi! - Con còn nhỏ thế, làm lễ tân làm sao được? - Được chứ ạ! Chồng em đồng ý cho đi làm rồi. Con nhỏ thì có bà trẻ trông. Ở nhà còn mệt hơn đi làm ấy anh ạ! Chồng em bảo làm việc gì nhàn hạ, rảnh rỗi để có thời gian chăm sóc chồng con là chính đấy ạ! (Người phụ nữ ấy sinh năm 1986, học cô nuôi dạy trẻ, lấy chồng từ năm 20 tuổi, thoạt trông như là 35 tuổi, quần áo không là, không trang điểm…)
CHUYỆN THỨ BA - A lô, có phải anh là Giám đốc công ty đấy không ạ? - Vâng, anh có việc gì ạ? - Chúng tôi cần xác minh lý lịch của một người đang làm việc bên công ty anh, nhưng cô ấy nộp hồ sơ xin về làm việc tại công ty chúng tôi. Anh thông cảm, công ty Nhà nước nên phải có bước thẩm định lý lịch. - Được thôi nhưng anh phải trực tiếp sang đây làm việc và phải có giấy giới thiệu của Lãnh đạo công ty về nội dung cần thẩm định anh nhé!
Khoảng 1 giờ sau, tại phòng làm việc của Giám đốc - Anh cho xác minh hai nội dung. Thứ nhất, cô ấy có phải Giám đốc kinh doanh không ạ? - Không anh ạ! Cô ấy đang là nhân viên làm cộng tác thôi. Chúng tôi là công ty nhỏ, không có chức danh Giám đốc kinh doanh anh ạ! - Thứ hai, cô ấy khai trong đơn là công ty mình đang trả lương cho cô ấy là 20 triệu VND một tháng. Có đúng như vậy không? - Không! Lương giám đốc là tôi đây cũng không được 20 triệu VND đâu. Tuy nhiên, anh thông cảm, tôi không muốn nói ra con số lương chính xác của cô ấy. Chỉ khẳng định không phải, chính xác là rất xa con số 20 triệu VND. Tiễn khách về, Giám đốc cứ buồn cuời mãi. Cô bạn này đang đi buôn quần áo, đánh quả đủ thứ việc. Lý lịch và nhân thân cực kỳ phức tạp. Công ty chỉ sử dụng làm cộng tác viên và trả phụ cấp mỗi tháng 1 triệu VND. Khoác lác thành 20 triệu VND để làm gì nhỉ?
Thế là sau nhiều nỗ lực, Quan họ Bắc Ninh đã chính thức được UNESCO trao bằng công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể. Một tưởng thưởng xứng đáng cho làn điệu dân ca mượt mà bậc nhất vùng đồng bằng Bắc bộ đã được cha ông làm nên không biết từ thời nào.
Bất giác, mình nhớ lại tối ấy ở công trường Trạm bơm Tân Chi. Đêm trăng suông. Làn gió thoảng thơm mùi rơm rạ mới. Những điệu hát, những câu hò: “Em về thắt chỉ cổ tay. Biết trai Hương Mạc từ nay đừng hò”. Bao năm qua rồi, bạn đã rơi nước mắt đêm ấy. Cái đêm mà các bạn nữ bỗng ngắc ngứ rồi chịu thua. Tan cuộc về, mình chẳng thể nào quên giọng hát của bạn. “Người về em những khóc thầm. Đôi bên vạt áo ướt đầm như mưa”.
Và mình biết, chỉ mình mình biết thôi, câu hát ấy bạn dành riêng cho mình. Câu hát để rồi nhiều chục năm sau, mình và bạn mới lại gặp lại nhau.
Ngày mình trở lại Tân Chi, Trạm bơm đã xong từ lâu. Chẳng còn dấu tích gì của công trường sôi động ngày nào. Giữa trưa hè nắng gắt, mình cùng vác đất kéo, cùng gánh 2 vai, cùng chia nhau bát nước rau muống luộc. Đúng là “bát cơm xẻ nửa”, chỉ có điều vì bạn là con gái, nên không có “chăn sui đắp cùng” thôi. Những ngày ấy cơ cực đến thế, vậy mà vui biết bao nhiêu!
Bạn còn giữ cuốn sổ tay với lời bài hát mình chép không? “Nhớ thu nào qua mấy mùa hoa. Mơ bóng dáng năm xưa xa mờ. Chiều chiều tìm trong tia nắng phai. Gửi về nơi chân mây cuối trời. Bao niềm thương gửi mùa hoa tím”. Bạn còn nhớ chiều hôm ấy ở Bắc Ninh không? Giàn hoa tím bên ngôi nhà rêu phong cũ kỹ. Tiếng các bạn í ới gọi nhau. Bao nhiêu năm sau mình mới biết được lời của cả bài hát . Lúc biết thì lại chẳng biết bạn ở đâu mà chép tiếp cho bạn được nữa.
Chợt nhớ những ngày hè năm nào . Nhớ công trường ngày ấy của bọn mình. Nhớ những đêm sân làng Tân Chi. Nhớ những câu hò đối đáp. Nhớ điệu dân ca đẹp nhất của quê mình. Nhớ bạn!
Ngày nào tôi cũng vào blog của các bạn vài lần. Và đọc hết các comnent của mọi người. Khi tham gia vào thế giới ảo này, tôi nghĩ thật đơn giản: Thế giới ảo cũng như thế giới thật ở ngoài đời của mình và mọi người. Có nghĩa là nó cũng có người tốt kẻ xấu, có chuyện vui, chuyện buồn. Có người ủng hộ mình và đương nhiên có người cũng phản đối.
Tôi rất quen, và nói thật là tôi đánh giá khá cao những ý kiến trái chiều mang tính phản biện. Sự ủnghộ, thậm chí là ủng hộ vô điều kiện, luôn làm cho ta thấy ấm lòng và biết rằng xung quanh ta, luôn có những người bạn thật nhiệt tình, thật yêu quý ta. Có lúc, tôi tưởng tượng ra bạn nào đó ngồi ngay cạnh mình, và lúc ấy, sao tôi muốn nắm tay, nắm thật chặt tay ai đó đến thế.
Những ý kiến trái chiều, mang tính phản biện cũng là dịp để ta nhìn lại mình, nhìn lại chính những quan điểm mình đã đưa ra, có gì thiên vị không? Có gì cá nhân không và nhất là có gì lạc hậu quá không? Với tinh thần đó, tôi đọc đi đọc lại những ý kiến ùng hộ tôi với lòng tin và sự kiêu hãnh đáng kể. Và cũng với tinh thần đó, tôi đọc không sót một từ nào những ý kiến phản đối và tìm thấy ở đấy bài học về sự kiên nhẫn, tinh thần học hỏi và một sự chịu đựng kiên cường.
Còn nhớ, lần ấy bạn HXH cứ kiên quyết khẳng định tôi đạo báo khi viết bài Tình Yêu Kiểu Quả Đấm. Tôi đã đọc đi đọc lại nhiều lần bài báo bạn trích dấn và bài của tôi để tìm ra dù một ý nào đó trùng nhau, cuối cùng cũng chẳng thấy. Nhưng vì sao bạn HXH lại cứ khăng khăng thế? Tôi nghĩ, có thể bạn ấy biết tôi ở ngoài đời. Và biết đâu, trong quá khứ, tôi đã từng làm gì đó để bạn không hài lòng thì sao? Thế là, theo yêu cầu của HXH , tôi đã để nguyên một comment nói tôi rất dữ dội mà không xóa đi.
Để làm gì? Lúc đó, tôi chỉ nghĩ là để lại cũng có cái tốt. Thứ nhất là bạn ấy hài lòng. Thứ hai là ai đọc, cũng sẽ so sánh và hiểu là tôi không có làm chuyện đó. Vậy là được những 2 cái tốt. Chẳng có lý do gì mà không làm. Không ngờ, một bạn bên Tạp chí Sành Điệu đọc bài, xem hết các đường dẫn và quyết định đăng trên Tạp chí. Khi bạn ấy gửi thư cho tôi, tôi cũng đã nói rõ ràng là bài đã đưa lên blog của tôi và có bạn đang bảo tôi đạo báo. Tuy nhiên, Ban Biên tập bên đó xem xét rất kỹ và vẫn quyết định dùng bài đó.
Như thế, việc tôn trọng ý kiến phản bác mình, ngay cả ý kiến ấy làm mình oan ức hoàn toàn, cũng là cái tốt đấy chứ!
Cũng vì tham gia thế giới ảo này, tôi may mắn lại có được những người bạn rất thật, rất tốt và rất vui. Họ mang đến cho tôi niềm vui vô bờ bến của những lần offline hiếm hoi. Tôi nhớ không quên tối hôm ấy, các bạn gọi tôi đến một nhà hàng trên đường Láng Hạ. Lâu lắm, lâu lắm rồi, tôi mới lại có dịp đi như thế. Xong cuộc vui, các bạn thông báo tôi phải nộp 150 ngàn VND.
Rất ít, nếu không muốn nói là không ai biết được cảm xúc của tôi lúc đó. Đó là cảm giác thích thú và khoái chí vô cùng vì sự bình đẳng, vì bè bạn vô tư và nhất là sự tôn trọng nhau tuyệt đối. Chắc các bạn ít nhiều biết được rằng hầu hết các cuộc như thế của tôi đều không bình đẳng và vui vẻ đâu. Hoặc là tôi phải lụy người ta, cái này chiếm phần lớn, hoặc là người ta phải lụy tôi, cái này thì nhỏ thôi, nhỏ lắm. Nhưng ít khi tôi được bình đẳng như tối hôm ấy ngồi với các bạn.
Và còn nhiều chuyện khác nữa tôi muốn giãi bày. Nhưng sợ dài dòng và mất thời gian của mọi người nhiều quá. Tối nay, đọc blog của Lu, đọc ý kiến của Lana và các bạn… thấy mọi người comment và tranh luận khá nhiều, thậm chí, vài ý kiến khá gay gắt nữa. Vì thế, tôi viết vài dòng này với mong muốn các bạn hiểu và chia sẻ cùng tôi và mọi người nhiều hơn. Cám ơn tất cả mọi người đã đọc, đã phát biểu ở blog của tôi, của các bạn khác nữa.
Các ý kiến ủnghộ được tôi luôn yêu thương hết lòng. Còn những ý kiến phản biện được tôi luôn trân trọng. Chỉ có điều, tôi luôn mong muốn rằng giá một số bạn đừng dùng cái nick Nặc Danh thì tốt hơn và một số bạn, khi phản biện, đừng chỉ trích cá nhân thì còn tốthơn nữa.
Những anh chàng không chịu lớn đang có xu hướng ngày càng nhiều lên ở nước ta. Rõ ràng phương pháp dạy con của một số bậc cha mẹ cần phải xem lại. Nếu không, vô tình sẽ tạo nên một thế hệ những chàng trai không bao giờ trưởng thành.
Thư của một cô gái gửi anh chồng sắp cưới chưa chịu...trưởng thành để làm người đàn ông thực thụ.
“Chỉ còn một tháng nữa là cận kề ngày cưới. Tự dưng em không khỏi lo sợ, nhất là sau khi mẹ anh gọi em tới nói chuyện. Câu chuyện của mẹ không có gì to tát mà rất gần gũi, gần gũi tới cả những món đồ anh hay sử dụng trong nhà. Mẹ kể về anh với một nỗi lo lắng không thể che giấu cho ngày hai đứa mình ra ở riêng. thế cũng đủ làm em sốc.
“Nó rất sạch sẽ, đồ mặc trong ngày đều thay ra và phải được giặt luôn... Dọn phòng riêng của nó thì không được làm xê dịch một thứ gì để lúc cần nó đỡ mất công tìm... Buổi sáng con chịu khó dậy sớm, nấu đồ ăn cho nó, vì ra ngoài ăn nó rất ghê miệng. Mẹ sẽ chỉ cho con những món thông dụng. Ngoài ra quần áo của nó vẫn hay may ở một tiệm, thi thoảng nó mới ra đo lại, con chỉ việc chọn vải và mang về cho nó. Mấy thứ đồ nhỏ nữa. Con lo luôn cho nó, nó ngại lựa chọn những món vặt vãnh lắm...”.
Trời ơi! Tại sao anh, người chồng tương lai của em đến 30 tuổi rồi mà vẫn lệ thuộc mẹ, cả những việc quá đỗi nhỏ nhặt như thế?
Anh muốn sống riêng để vợ chồng mình không bị bố mẹ xét nét. Nhưng sống riêng mà ngay cả những điều nhỏ nhặt anh cũng không thể tự lo cho mình. Hóa ra sự tự lập của anh chỉ là hình thức thôi ư? Hay anh sống riêng như thể một chú bé con lên cơn ngông cuồng chứng minh khả năng mình trước bố mẹ?
Hốt nhiên em nghĩ tới những đứa con tương lai của chúng mình. Sẽ là cái cảnh anh ngủ riêng để đêm đêm con có quấy khóc đòi sữa cũng không làm anh thức giấc. Thi thoảng anh sẽ về ôm con, khen nựng, còn nếu nó nhỡ ị đùn thì vội nhăn mũi, tránh xa, không thay nổi cái tã. Bởi chồng em đến những việc nhỏ nhất của bản thân như dọn dẹp phòng riêng, giặt quần áo, mua vật dụng cho mình còn không tự làm được cơ mà!
Ai cũng bảo đó là chuyện nhỏ, ngay cả bố mẹ em. Nhưng có thật nó nhỏ nhặt không? Thực tế có biết bao đôi lấy nhau vừa chuyển từ giai đoạn vợ chồng son sang ngưỡng bố mẹ trẻ đã hục hặc, chia tay. Nguyên nhân do đâu, em e rằng một phần không nhỏ là từ những điều nhỏ nhặt như thế đấy.
Liệu mình có phải là cặp tiếp theo không anh? Đàn ông hay trêu nhau cưới vợ là bị gông cùm, nhưng xem ra cái gông của anh còn nhẹ lắm, nếu so với cái gông mà em chuẩn bị tự xích lên cổ”.
Xem hết bức thư này, chợt nghĩ đến nhận định của một chuyên gia tâm lý “Dấu hiệu rõ nhất của sự trưởng thành ở người đàn ông là khả năng tự lập, không phụ thuộc vào cha mẹ. Chỉ có như thế anh ta mới biết yêu, biết làm chồng, làm cha. Nếu không, anh ta sẽ tìm một người yêu như người hầu của mình, tìm một người vợ như mẹ mình và khi có con, bản thân anh ta cũng là đứa con lớn cho vợ chăm sóc nốt”.
Bỗng dững lo lắng cho tất cả những người phụ nữ trên thế gian này, nhất là những phụ nữ Việt Nam, những người vốn hay xem chống là một chỗ dựa về cả vật chất lẫn tinh thần. Và đôi khi, trong nhiều trường hợp, chồng còn được xem là món đồ trang sức để được đánh giá là một người phụ nữ hoàn hảo nữa. (Viết dựa theo Trung Hòa và Ngọc Lương)
